Trong thực hành kiểm soát nhiễm khuẩn, các đơn vị xử lý dụng cụ y tế CSSD được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau như: quy mô bệnh viện, mức độ chuyên khoa, công nghệ sử dụng hoặc phạm vi phục vụ. Tuy nhiên, cách phân loại phổ biến và được áp dụng rộng rãi nhất hiện nay là phân loại theo cấu trúc tổ chức, mô hình vận hành.
Việc lựa chọn mô hình CSSD phù hợp là bài toán chiến lược đối với các cơ sở y tế, đặc biệt trong bối cảnh đa dạng loại hình bệnh viện: bệnh viện đa khoa, bệnh viện chuyên khoa, hệ thống chuỗi phòng khám, bệnh viện dã chiến hoặc các cơ sở y tế tại vùng sâu, vùng xa.
Trong thực hành kiểm soát nhiễm khuẩn, các đơn vị xử lý dụng cụ y tế CSSD được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau như: quy mô bệnh viện, mức độ chuyên khoa, công nghệ sử dụng hoặc phạm vi phục vụ. Tuy nhiên, cách phân loại phổ biến và được áp dụng rộng rãi nhất hiện nay là phân loại theo cấu trúc tổ chức, mô hình vận hành.
Việc lựa chọn mô hình CSSD phù hợp là bài toán chiến lược đối với các cơ sở y tế, đa dạng loại hình bệnh viện: bệnh viện đa khoa, bệnh viện chuyên khoa, hệ thống chuỗi phòng khám, bệnh viện dã chiến hoặc các cơ sở y tế tại vùng sâu, vùng xa.
Dựa trên tiêu chí cấu trúc tổ chức, các mô hình CSSD thường được chia thành ba mô hình chính:
1. Mô hình Phân tán
Trong mô hình phân tán, dụng cụ y tế được làm sạch, khử khuẩn và tiệt khuẩn ngay tại từng khoa riêng biệt (Khoa Phẫu thuật, Khoa Sản, Khoa Răng Hàm Mặt…). Mỗi khoa tự tổ chức khu vực và quy trình xử lý dụng cụ phục vụ cho hoạt động chuyên môn của mình.
Ưu điểm:
- Tốc độ quay vòng dụng cụ cực nhanh, không mất thời gian vận chuyển.
- Nhân viên tại khoa hiểu rõ đặc thù dụng cụ của mình.
- Không lo ngại việc thất lạc hoặc hư hỏng dụng cụ trong quá trình di chuyển xa.
Nhược điểm
- Xử lý dụng cụ không tập trung.
- Không có nhân viên chuyên trách cho tái xử lý dụng cụ. Điều dưỡng phải kiêm nhiệm cả việc rửa dụng cụ và chăm sóc bệnh nhân.
- Tốn nhiều nhân lực cho tất cả các đơn vị, và việc đào tạo bài bản nhân viên đạt chuẩn khử khuẩn, tiệt khuẩn, KSNK tốn nhiều thời gian và chi phí.
- Khó khăn trong việc áp dụng công nghệ, máy móc trong tái xử lý dụng cụ.
2. Mô hình Tập trung
Mô hình tập trung được xem là tiêu chuẩn hiện đại trong kiểm soát nhiễm khuẩn. Toàn bộ dụng cụ y tế sau sử dụng từ các khoa/phòng được vận chuyển về một đơn vị CSSD trung tâm duy nhất. Tại đây, dụng cụ được xử lý theo quy trình một chiều: tiếp nhận - làm sạch - khử khuẩn - kiểm tra - đóng gói - tiệt khuẩn - lưu trữ và cấp phát.
Ưu điểm:
- Nhân sự được đào tạo chuyên sâu về kiểm soát nhiễm khuẩn, chỉ là 1 việc là xử lý dụng cụ, giúp giảm thiểu sai sót và nâng cao chất lượng.
- Chất lượng đồng nhất: Dễ dàng kiểm soát theo tiêu chuẩn (ISO, JCI).
- Tối ưu hóa chi phí đầu tư và vận hành nhờ sử dụng máy móc công suất lớn, tiết kiệm hóa chất, điện, nước và vật tư đóng gói.
- Bảo trì thiết bị tập trung giúp kéo dài tuổi thọ máy móc.
- Dễ dàng triển khai phần mềm quản lý để biết chính xác bộ dụng cụ nào đã được hấp ở lô nào, ai là người đóng gói.
Nhược điểm:
- Yêu cầu cơ số dụng cụ đảm bảo việc xoay vòng dụng cụ và xử lý tại CSSD
- Có thể tiềm ẩn rủi ro hư hại nếu đóng gói và vận chuyển không đúng cách.
- Đầu tư ban đầu lớn: máy móc thiết bị và cơ sở vật chất.
3. Mô hình Thuê ngoài.
Bệnh viện ký hợp đồng với một trung tâm tiệt khuẩn độc lập bên ngoài. Bệnh viện chuyển dụng cụ bẩn đến một trung tâm tiệt khuẩn thương mại và nhận lại dụng cụ vô trùng sau 12-24h.
Mô hình này đang trở thành xu hướng tại các nước phát triển như Mỹ, Đức, Anh và một số bệnh viện lớn tại Singapore.
Ưu điểm:
- Bệnh viện không cần lo về nhân sự CSSD, không cần bảo trì máy móc, không cần diện tích mặt bằng cho khu vực tiệt khuẩn. Giảm gánh nặng đầu tư hạ tầng và bảo trì máy móc cho bệnh viện.
- Chất lượng được cam kết bởi đơn vị chuyên nghiệp. Các công ty dịch vụ thường đầu tư máy móc công suất cực lớn và hiện đại hơn mức bệnh viện có thể tự đầu tư.
- Giải phóng diện tích bệnh viện cho các mục tiêu lâm sàng.
- Chuyển từ chi phí đầu tư sang chi phí vận hành và giám sát.
Nhược điểm:
- Yêu cầu cơ số dụng cụ lớn hơn so với CSSD trong bệnh viện.
- Cần lựa chọn cơ sở tiệt khuẩn thuê ngoài có khoảng cách phù hợp với bệnh viện để đảm bảo dụng cụ được đưa đến bệnh viện kịp thời.
=> Do sự đa dạng về quy mô, loại hình và điều kiện vận hành, việc lựa chọn mô hình CSSD cần được xem xét linh hoạt và có tính chiến lược đối với từng cơ sở y tế. Cách phân loại trên chỉ sựa trên tiêu chí cấu trúc tổ chức, trong khi trên thực tế, nhiều bệnh viện có thể áp dụng kết hợp các mô hình để đạt hiệu quả tối ưu.